نشستن به دست راست: عبرانیان چگونه مزمور 110 را نقل می‌کند
یک مزمور عبری و یک نامهٔ یونانی را نمی‌توان واژه به واژه با هم سنجید. ترجمهٔ هفتادگانی را میان آن دو بگذارید، و نقل‌قول در سطح متن اصلی آشکار می‌شود.
مزمور 110:1 در عهد جدید بیش از تقریباً هر آیهٔ دیگری نقل شده است: متی 22:44، مرقس 12:36، لوقا 20:42، اعمال 2:34، عبرانیان 1:13. هر خواننده‌ای آن را می‌شناسد. آنچه کمتر آشکار است این است که اگر رایانه‌ای مزمور عبری را واژه به واژه با نامهٔ یونانی مقایسه کند، هیچ چیزی نمی‌یابد.
مسئله
متن عبری این است:
נְאֻם יְהוָה לַאדֹנִי שֵׁב לִימִינִי עַד־אָשִׁית אֹיְבֶיךָ הֲדֹם לְרַגְלֶיךָ
و این هم عبرانیان 1:13:
κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου
حتی یک صورت واژهٔ مشترک وجود ندارد. نه یک ریشهٔ واژگانی (لِم) مشترک، نه یک شمارهٔ Strong مشترک، نه حتی یک حرف مشترک. هر روشی که بر زبان‌های اصلی کار می‌کند (و این‌ها همان روش‌هایی‌اند که بیش از همه می‌توان به آن‌ها اعتماد کرد، زیرا از ترجمهٔ هیچ‌کس عبور نمی‌کنند) در اینجا کاملاً نابیناست.
البته می‌توان این پیوند را از راه یک ترجمه به دست آورد. عبارت انگلیسی Sit at my right hand (BSB) و sit thou at my right hand (KJV) اشتراک فراوانی دارند، و در ترجمهٔ معاصر فارسی (OPCB) نیز هر دو آیه «به دست راست من بنشین» دارند. اما در آن صورت پیوند بر انتخاب‌های مترجمان تکیه دارد، و دو مترجم که همان متن عبری را به دو گونهٔ متفاوت برگردانده باشند، آن را از هم می‌گسلند.
پل
عهد جدید تقریباً همیشه عهد عتیق را به یونانیِ ترجمهٔ هفتادگانی نقل می‌کند. این یعنی مقایسه‌ای که ممکن نیست (عبری در برابر یونانی) می‌تواند جای خود را به مقایسه‌ای بدهد که ممکن است: عهد عتیق یونانی در برابر عهد جدید یونانی. همان زبان، همان صورت‌های واژه، همان دستور زبان.
مزمور 110:1 در ترجمهٔ هفتادگانی مزمور 109:1 است:
κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου
اکنون این دو تقریباً یک جمله‌اند. شاهدی که Moria برای این پیوند نشان می‌دهد، زنجیره‌ای است که دو آیه در آن شریک‌اند:
Κάθου … δεξιῶν … ἕως … ἐχθρούς … ὑποπόδιον … ποδῶν
شش واژهٔ معنادار، به همان ترتیب. همین ترتیب است که نقل‌قول را از تصادف جدا می‌کند: دو متن دربارهٔ پادشاهی واژگان مشترک خواهند داشت، اما توالی مشترک نه.
ساختنش چه هزینه‌ای داشت
این پل رایگان نیست، زیرا ترجمهٔ هفتادگانی آیه‌هایش را به گونهٔ دیگری شماره‌گذاری می‌کند. مزمور 110 همان مزمور 109 است؛ مزامیر در بخشی طولانی یک شماره جابه‌جا شده‌اند، زیرا مزمور 9 در ترجمهٔ هفتادگانی همهٔ آن چیزی را در بر می‌گیرد که متن عبری 9 و 10 می‌شمارد. ترتیب کتاب ارمیا هم یکسره دگرگون شده است.
می‌شد این را با دست جدول‌بندی کرد. به جای آن، از خودِ متن استخراج شده است و بر مشاهده‌ای ساده تکیه دارد: نام‌های خاص در ترجمه هم قابل شناسایی می‌مانند. مصوت‌ها را از Ἰσραήλ و از Yisraél بردارید، و آنچه می‌ماند آشکارا همان واژه است. این کار را با هر نامی در هر دو متن انجام دهید؛ سپس برای هر جفت ممکن ببینید چند نام با هم می‌خوانند و طول آیه‌ها چقدر با هم جور است، و در سراسر یک کتاب دنباله‌ای را بجویید که بهترین نتیجه را می‌دهد، با یک شرط: دنباله هرگز نمی‌تواند به عقب برگردد. همین شرط است که جاهایی را از عهده برمی‌آید که ترجمهٔ هفتادگانی دو مزمور را یکی می‌کند یا یکی را دو. برای مزمور 9 هیچ حالت ویژه‌ای لازم نیست.
ارمیا، تنها کتابی که واقعاً جابه‌جا شده است، هر دو روش را دریافت کرد: نگاشت فصل‌ها که خودکار محاسبه شده، و جدول کلاسیک نقد متن؛ این دو با هم سنجیده شدند و بهتر نگه داشته شد.
نتیجه با 34 تطابق شناخته‌شده آزموده شد: مزمور 110:1 به‌عنوان 109:1 در ترجمهٔ هفتادگانی، ارمیا 31:31 به‌عنوان 38:31، و مانند آن. در 33 مورد درست است. آن یک مورد باقی‌مانده بیان شده است، نه پنهان، زیرا ادعای دقتی که شمار شکست‌هایش را نگوید، اصلاً ادعا نیست.
جایی که پل خاموش است
این پل نقل‌قول‌هایی را می‌یابد که از واژه‌های ترجمهٔ هفتادگانی پیروی می‌کنند. جایی که عهد جدید از متن یونانی دیگری پیروی می‌کند، یا جایی که نویسنده خودش متن عبری را ترجمه کرده است، چیزی برای تطبیق وجود ندارد. نقل‌قول‌های متی با فرمول «تا تحقق یابد» از این نظر به آمیختگی شهره‌اند.
پس خاموشی پل گواه آن نیست که آیه‌ای نقل نشده است. تنها معنایش این است که یک مسیر خاص آن را منتقل نکرده است، و روش نقل‌قول از راه ترجمه، که در جاهای دیگری نابیناست، چه بسا آن را دریابد.
این کل معماری است در مقیاسی کوچک: پنج روش، هر یک در جایی نابینا، چنان چیده شده که نقطه‌های کورشان بر هم منطبق نشود.